Rối loạn hoang tưởng ở người lớn tuổi là một trong những vấn đề sức khỏe tâm thần thường bị hiểu sai hoặc phát hiện muộn. Không ít gia đình cho rằng việc người già trở nên đa nghi, nghi ngờ người khác hoặc liên tục tin vào những điều không có thật chỉ đơn giản là “tính tuổi già”. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, đây có thể là biểu hiện của một rối loạn tâm thần cần được đánh giá và điều trị chuyên môn.
Một trong những câu hỏi khiến nhiều gia đình lo lắng nhất là: “Rối loạn hoang tưởng có chữa được không?”
Câu trả lời là: nhiều trường hợp có thể điều trị và kiểm soát tốt nếu được phát hiện sớm, điều trị phù hợp và có sự hỗ trợ đúng cách từ gia đình. Tuy nhiên, tiến triển của bệnh phụ thuộc vào nhiều yếu tố như:
Theo Cleveland Clinic, rối loạn hoang tưởng là tình trạng người bệnh có những niềm tin sai lệch kéo dài dù không có bằng chứng thực tế hỗ trợ, và việc điều trị thường cần kết hợp thuốc, hỗ trợ tâm lý và chăm sóc lâu dài.
Ở người cao tuổi, rối loạn hoang tưởng có thể liên quan đến:
Do đó, điều trị không chỉ tập trung vào giảm triệu chứng hoang tưởng mà còn cần đánh giá toàn diện về sức khỏe thể chất và tâm thần.
Có thể điều trị và kiểm soát trong nhiều trường hợp
Điều quan trọng đầu tiên cần hiểu là: Rối loạn hoang tưởng không đồng nghĩa với “không thể hồi phục”.
Nhiều người bệnh có thể:
Theo Mayo Clinic, điều trị sớm giúp giảm nguy cơ các triệu chứng trở nên kéo dài hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng sống.
Rối loạn hoang tưởng có thể điều trị và kiểm soát trong nhiều trường hợp (Nguồn: Sưu tầm)
Tiên lượng phụ thuộc vào nguyên nhân
Không phải mọi trường hợp rối loạn hoang tưởng đều giống nhau.
Một số trường hợp có thể cải thiện khá tốt:
Nếu điều trị đúng nguyên nhân, triệu chứng có thể giảm đáng kể.
Một số trường hợp cần theo dõi lâu dài hơn:
Trong các trường hợp này, mục tiêu điều trị thường là:
Điều trị càng sớm càng hiệu quả
Một vấn đề thường gặp là nhiều gia đình trì hoãn việc thăm khám vì nghĩ:
Tuy nhiên, khi để kéo dài:
Theo National Health Service, các triệu chứng loạn thần hoặc hoang tưởng kéo dài cần được đánh giá chuyên môn để giảm nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống và các mối quan hệ.
Vì sao không nên chỉ “thuyết phục” người bệnh?
Một phản ứng rất phổ biến của gia đình là:
Tuy nhiên, hoang tưởng không chỉ đơn thuần là suy nghĩ sai lệch thông thường. Đây là tình trạng liên quan đến rối loạn trong quá trình xử lý nhận thức và cảm xúc của não bộ.
Ví dụ:
Một người bệnh tin rằng có người đầu độc thức ăn có thể cảm thấy nỗi sợ đó là hoàn toàn thật.
Nếu gia đình phản ứng bằng cách:
“Mẹ nghĩ linh tinh rồi” người bệnh thường sẽ:
Do đó, điều trị cần tiếp cận chuyên môn thay vì chỉ cố gắng tranh luận logic.
Điều trị rối loạn hoang tưởng ở người lớn tuổi thường cần phối hợp nhiều phương pháp.
Điều trị bằng thuốc (Nguồn: Sưu tầm)
Thuốc chống loạn thần
Đây là nhóm thuốc thường được sử dụng để giảm:
Theo Merck Manual, thuốc chống loạn thần có thể giúp giảm mức độ hoang tưởng và cải thiện chức năng sống ở một số người bệnh.
Ở người cao tuổi, bác sĩ thường:
Điều này rất quan trọng vì người lớn tuổi thường nhạy cảm hơn với thuốc.
Những tác dụng phụ cần lưu ý
Một số tác dụng phụ có thể gặp:
Ở người có sa sút trí tuệ, việc sử dụng thuốc chống loạn thần cần được cân nhắc kỹ vì có thể làm tăng nguy cơ biến chứng tim mạch hoặc đột quỵ ở một số trường hợp.
Do đó: Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc hoặc ngừng thuốc mà cần được bác sĩ theo dõi sát.
Nhiều trường hợp hoang tưởng không xuất hiện đơn độc.
Người bệnh có thể đồng thời mắc:
Ví dụ:
Một người lớn tuổi mất ngủ kéo dài và cô lập xã hội có thể dần xuất hiện các suy nghĩ nghi ngờ.
Trong trường hợp này, điều trị giấc ngủ và giảm lo âu cũng có vai trò quan trọng.
Liệu pháp tâm lý (Nguồn: Sưu tầm)
Liệu pháp tâm lý có vai trò gì?
Nhiều người nghĩ rằng người hoang tưởng “không thể trị liệu tâm lý”. Thực tế, hỗ trợ tâm lý vẫn rất quan trọng, đặc biệt trong:
Theo National Health Service, hỗ trợ tâm lý có thể giúp cải thiện chất lượng sống và giảm distress ở người có triệu chứng loạn thần.
Nguyên tắc tiếp cận tâm lý
Ở người bị hoang tưởng, chuyên gia thường:
Ví dụ:
Thay vì nói:
“Không ai hại bác đâu”
có thể tiếp cận:
“Tôi hiểu việc này khiến bác rất lo lắng.”
Cách tiếp cận này giúp:
Môi trường sống có ảnh hưởng rất lớn đến triệu chứng hoang tưởng.
Người bệnh thường dễ căng thẳng hơn khi:
Gia đình nên:
Giữ không gian sống quen thuộc (Nguồn: Sưu tầm)
Theo World Health Organization, môi trường xã hội tích cực giúp hỗ trợ sức khỏe tâm thần ở người cao tuổi.
Chăm sóc người bệnh hoang tưởng thường là hành trình kéo dài và nhiều áp lực.
Không ít gia đình cảm thấy:
Tuy nhiên, cách ứng xử của người thân có thể ảnh hưởng lớn đến tiến triển bệnh.
Không tranh cãi trực diện
Đây là nguyên tắc rất quan trọng.
Ví dụ:
Nếu người bệnh nói:
“Có người bỏ độc vào thức ăn”
Thay vì phản ứng:
“Không có chuyện đó đâu!”
gia đình có thể nói:
“Con biết mẹ đang rất lo. Mình cùng kiểm tra lại nhé.”
Điều này giúp:
Không chế giễu hoặc phủ nhận cảm xúc
Hỗ trợ chăm sóc người rối loạn hoang tưởng (Nguồn: Sưu tầm)
Một số câu nói như:
có thể khiến người bệnh:
Hỗ trợ duy trì sinh hoạt đều đặn
Một lịch sinh hoạt ổn định giúp:
Nên khuyến khích:
Theo dõi giấc ngủ và dinh dưỡng
Mất ngủ kéo dài có thể làm:
Ngoài ra:
cũng có thể làm người già lú lẫn hoặc hoang tưởng nặng hơn.
Hỗ trợ người chăm sóc
Theo Alzheimer’s Association, chăm sóc người có triệu chứng hoang tưởng kéo dài có thể gây áp lực tâm lý đáng kể cho gia đình và người chăm sóc.
Người chăm sóc cũng cần:
Phòng ngừa tái phát
Rối loạn hoang tưởng có thể tái phát nếu:
Duy trì tái khám định kỳ
Ngay cả khi triệu chứng đã ổn định, người bệnh vẫn cần:
Điều này giúp phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.
Kiểm soát stress và giấc ngủ
Gia đình nên hỗ trợ:
Giấc ngủ ổn định giúp giảm nguy cơ:
Tăng kết nối xã hội
Theo World Health Organization, duy trì tương tác xã hội là yếu tố quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe tâm thần ở người cao tuổi.
Các hoạt động phù hợp gồm:
Nhận biết sớm dấu hiệu tái phát
Gia đình nên chú ý nếu người bệnh:
Đây có thể là dấu hiệu sớm của tái phát và cần được đánh giá lại.
Xem thêm: Dấu hiệu rối loạn hoang tưởng ở người già: Nhận biết sớm để tránh bỏ sót và biến chứng nguy hiểm
Rối loạn hoang tưởng ở người lớn tuổi là tình trạng có thể điều trị và kiểm soát trong nhiều trường hợp nếu được phát hiện sớm và chăm sóc đúng cách.
Những điều quan trọng cần nhớ:
Quan trọng hơn hết, người bệnh cần được tiếp cận bằng sự thấu hiểu, kiên nhẫn và hỗ trợ chuyên môn phù hợp thay vì chỉ bị xem là “khó tính tuổi già”.
Tài liệu tham khảo
Tư vấn chuyên môn bài viết: ThS.BSNT. Bùi Thanh Tùng – Phòng khám Đức Tâm An
Ở người lớn tuổi, những thay đổi về cảm xúc, tính cách hoặc hành vi thường dễ bị quy cho “do tuổi già”. Không ít gia đình cho rằng việc cha mẹ hoặc ông bà trở nên đa nghi, khó tính hay hay nghi ngờ người khác là chuyện bình thường. Tuy nhiên, trong nhiều […]
Khi tuổi tác tăng lên, nhiều người lớn tuổi bắt đầu xuất hiện những thay đổi về trí nhớ, cảm xúc và hành vi. Không ít gia đình cho rằng việc người già trở nên nghi ngờ, khó tính hoặc nhạy cảm hơn chỉ đơn giản là “do tuổi già”. Tuy nhiên, trong một số […]
Trong cuộc sống hiện đại, căng thẳng kéo dài đang trở thành vấn đề phổ biến. Nhiều người khi đối diện với áp lực công việc, sang chấn tâm lý hoặc cảm xúc tiêu cực thường tìm đến rượu, thuốc lá hoặc các chất kích thích như một cách “giải tỏa tạm thời”. Tuy nhiên, […]
Trong cuộc sống, ai cũng từng trải qua cảm giác lo lắng. Lo trước kỳ thi, hồi hộp khi phỏng vấn hay căng thẳng trước một biến cố quan trọng đều là phản ứng bình thường của con người. Tuy nhiên, khi lo âu kéo dài, xuất hiện quá mức và bắt đầu ảnh hưởng […]
