Ở người lớn tuổi, những thay đổi về cảm xúc, tính cách hoặc hành vi thường dễ bị quy cho “do tuổi già”. Không ít gia đình cho rằng việc cha mẹ hoặc ông bà trở nên đa nghi, khó tính hay hay nghi ngờ người khác là chuyện bình thường. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, những biểu hiện này có thể là dấu hiệu của rối loạn hoang tưởng – một tình trạng tâm thần cần được đánh giá và điều trị chuyên môn.
Điều đáng chú ý là rối loạn hoang tưởng ở người già thường tiến triển âm thầm, dễ bị bỏ qua trong giai đoạn đầu. Nhiều người bệnh vẫn có thể sinh hoạt tương đối bình thường, giao tiếp hợp lý ở nhiều tình huống, khiến gia đình khó nhận ra vấn đề thực sự nằm ở đâu. Chỉ đến khi xuất hiện các hành vi như liên tục cáo buộc người thân lấy cắp tài sản, nghi ngờ bị đầu độc hoặc từ chối ăn uống, tình trạng mới được chú ý.
Theo Cleveland Clinic, rối loạn hoang tưởng là tình trạng người bệnh có các niềm tin sai lệch kéo dài dù không có bằng chứng thực tế hỗ trợ.
Ở người cao tuổi, rối loạn hoang tưởng không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng sống mà còn có thể liên quan đến:
Việc nhận biết sớm đóng vai trò rất quan trọng vì nhiều nguyên nhân có thể điều trị hoặc kiểm soát được nếu được phát hiện đúng lúc.
Rối loạn hoang tưởng (Nguồn: Sưu tầm)
Triệu chứng xuất hiện từ từ và kín đáo
Khác với các rối loạn tâm thần nặng có biểu hiện rõ rệt như kích động mạnh hoặc mất tiếp xúc với thực tế, rối loạn hoang tưởng thường khởi phát chậm.
Ban đầu, người bệnh chỉ có thể:
Ví dụ:
Trong giai đoạn đầu, các suy nghĩ này có thể nghe “không quá vô lý”, khiến gia đình dễ bỏ qua.
Dễ bị nhầm với thay đổi tính cách tuổi già
Nhiều người lớn tuổi trở nên:
Điều này khiến các dấu hiệu hoang tưởng thường bị giải thích là: “Người già ai cũng vậy”.
Theo National Institute on Aging, những thay đổi bất thường về hành vi hoặc cảm xúc ở người lớn tuổi cần được đánh giá kỹ vì có thể liên quan đến các rối loạn thần kinh hoặc tâm thần.
Người bệnh vẫn có thể giao tiếp khá bình thường
Đây là một trong những lý do khiến tình trạng khó nhận biết.
Người bị rối loạn hoang tưởng thường:
Họ chỉ bất thường ở những chủ đề liên quan đến niềm tin hoang tưởng.
Ví dụ:
Một người vẫn có thể nói chuyện hoàn toàn bình thường về thời tiết, sinh hoạt gia đình hoặc tin tức thời sự, nhưng lại tin chắc rằng hàng xóm đang đặt camera theo dõi mình.
Gia đình ngại tiếp cận chuyên khoa tâm thần
Nhiều gia đình:
Điều này khiến việc thăm khám bị trì hoãn trong thời gian dài.
Theo World Health Organization, kỳ thị liên quan đến bệnh tâm thần vẫn là một rào cản lớn trong việc tiếp cận điều trị ở người cao tuổi.
Xem thêm: Rối loạn hoang tưởng ở người lớn tuổi: Dấu hiệu cảnh báo không nên xem nhẹ
Các biểu hiện có thể khác nhau tùy từng người, nhưng một số dấu hiệu thường gặp gồm:
Ngoài ra, người bệnh có thể:
Mất ngủ kéo dài (Nguồn: Sưu tầm)
Theo Alzheimer’s Association, nghi ngờ và hoang tưởng là những triệu chứng khá phổ biến ở người lớn tuổi có suy giảm nhận thức hoặc Alzheimer.
Giai đoạn sớm
Ở giai đoạn đầu, các biểu hiện thường khá kín đáo.
Người bệnh có thể:
Ví dụ:
Trong giai đoạn này:
Đây là thời điểm rất quan trọng để nhận diện sớm.
Giai đoạn tiến triển
Khi bệnh tiến triển, các suy nghĩ hoang tưởng:
Người bệnh có thể:
Theo Cleveland Clinic, người bị rối loạn hoang tưởng thường giữ niềm tin rất chắc chắn dù có bằng chứng ngược lại.
Gia đình lúc này thường bắt đầu:
Giai đoạn nặng
Ở giai đoạn nặng, hoang tưởng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến an toàn và khả năng sinh hoạt.
Người bệnh có thể:
Một số trường hợp:
Theo National Health Service, các triệu chứng loạn thần hoặc hoang tưởng kéo dài có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng xã hội và chất lượng cuộc sống nếu không điều trị.
Phân biệt với sa sút trí tuệ
Rối loạn hoang tưởng và sa sút trí tuệ có nhiều điểm giao thoa, đặc biệt ở người cao tuổi.
Cả hai đều có thể gây:
Ngoài ra, cả hai đều có thể:
Điều này khiến nhiều gia đình khó phân biệt.
Rối loạn hoang tưởng
Ví dụ:
Người bệnh nhớ rõ thời gian, địa điểm và các sự kiện hàng ngày nhưng tin chắc có người đang âm mưu hại mình.
Sa sút trí tuệ
Theo National Institute on Aging, sa sút trí tuệ thường ảnh hưởng đến trí nhớ, tư duy, định hướng và khả năng thực hiện sinh hoạt hàng ngày.
Người bệnh có thể:
Trong nhiều trường hợp, người sa sút trí tuệ cũng có triệu chứng hoang tưởng. Điều này khiến việc chẩn đoán cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa.
Sa sút trí tuệ và Alzheimer
Theo Alzheimer’s Association, hoang tưởng là triệu chứng khá phổ biến ở bệnh Alzheimer giai đoạn trung bình và nặng.
Bệnh Alzheimer (Nguồn: Sưu tầm)
Cô lập xã hội
Sống một mình hoặc thiếu tương tác xã hội có thể:
Mất thính lực hoặc thị lực
Khi người già:
họ có thể hiểu sai tình huống hoặc suy diễn lệch thông tin.
Sang chấn tâm lý và stress kéo dài
Mất người thân, bệnh tật hoặc thay đổi môi trường sống có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện các triệu chứng hoang tưởng.
Gia đình nên đưa người bệnh đi khám nếu xuất hiện:
Đặc biệt cần can thiệp ngay nếu:
Theo Mayo Clinic, rối loạn hoang tưởng có thể cần điều trị bằng thuốc và theo dõi tâm thần chuyên sâu trong một số trường hợp.
Một sai lầm phổ biến là:
Điều này thường làm người bệnh:
Gia đình nên:
Việc hỗ trợ đúng cách giúp giảm căng thẳng cho cả người bệnh và người chăm sóc.
Rối loạn hoang tưởng ở người già là tình trạng không hiếm gặp nhưng rất dễ bị bỏ qua vì các biểu hiện thường tiến triển âm thầm và dễ bị nhầm với thay đổi tuổi già.
Những điều quan trọng cần nhớ:
Điều quan trọng nhất là tiếp cận người bệnh bằng sự thấu hiểu và hỗ trợ chuyên môn phù hợp thay vì chỉ tranh cãi hoặc trách móc.
Liên hệ tư vấn bởi Phòng khám Tâm lý – Tâm thần Đức Tâm An:
Đặt lịch hẹn ngay hôm nay để được tư vấn và điều trị một cách toàn diện và khoa học!
Tài liệu tham khảo
Tư vấn chuyên môn bài viết: ThS.BSNT. Bùi Thanh Tùng – Phòng khám Đức Tâm An
Khi tuổi tác tăng lên, nhiều người lớn tuổi bắt đầu xuất hiện những thay đổi về trí nhớ, cảm xúc và hành vi. Không ít gia đình cho rằng việc người già trở nên nghi ngờ, khó tính hoặc nhạy cảm hơn chỉ đơn giản là “do tuổi già”. Tuy nhiên, trong một số […]
Trong cuộc sống hiện đại, căng thẳng kéo dài đang trở thành vấn đề phổ biến. Nhiều người khi đối diện với áp lực công việc, sang chấn tâm lý hoặc cảm xúc tiêu cực thường tìm đến rượu, thuốc lá hoặc các chất kích thích như một cách “giải tỏa tạm thời”. Tuy nhiên, […]
Trong cuộc sống, ai cũng từng trải qua cảm giác lo lắng. Lo trước kỳ thi, hồi hộp khi phỏng vấn hay căng thẳng trước một biến cố quan trọng đều là phản ứng bình thường của con người. Tuy nhiên, khi lo âu kéo dài, xuất hiện quá mức và bắt đầu ảnh hưởng […]
Trong thực tế lâm sàng, một trong những rào cản lớn nhất khi điều trị trầm cảm không phải là thiếu phương pháp điều trị, mà là những hiểu lầm xoay quanh thuốc chống trầm cảm. Không ít người khi được kê thuốc thường có tâm lý lo sợ: “uống có bị lệ thuộc không?”, “có […]
