Khi tuổi tác tăng lên, nhiều người lớn tuổi bắt đầu xuất hiện những thay đổi về trí nhớ, cảm xúc và hành vi. Không ít gia đình cho rằng việc người già trở nên nghi ngờ, khó tính hoặc nhạy cảm hơn chỉ đơn giản là “do tuổi già”. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, những biểu hiện như liên tục cho rằng người khác hại mình, nghi ngờ bị lấy cắp đồ hoặc tin vào những điều không đúng sự thật có thể là dấu hiệu của rối loạn hoang tưởng – một vấn đề sức khỏe tâm thần cần được đánh giá chuyên môn.
Điều đáng lo ngại là rối loạn hoang tưởng ở người cao tuổi thường bị phát hiện muộn. Nhiều gia đình chỉ đưa người thân đi khám khi tình trạng đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt, các mối quan hệ hoặc an toàn của chính người bệnh.
Theo Cleveland Clinic, rối loạn hoang tưởng là tình trạng người bệnh có những niềm tin sai lệch kéo dài dù không có bằng chứng thực tế hỗ trợ.
Ở người lớn tuổi, tình trạng này không chỉ liên quan đến tâm lý mà còn có thể là dấu hiệu của:
Vì vậy, việc hiểu đúng và nhận diện sớm đóng vai trò rất quan trọng.
Rối loạn hoang tưởng (delusional disorder) là một rối loạn tâm thần đặc trưng bởi sự hiện diện của các niềm tin sai lệch nhưng được người bệnh tin tưởng tuyệt đối, dù thực tế hoặc bằng chứng cho thấy điều đó không đúng.
Theo American Psychiatric Association, hoang tưởng là niềm tin cố định không thay đổi ngay cả khi có bằng chứng rõ ràng phủ nhận.
Rối loạn hoang tưởng (Nguồn: Sưu tầm)
Điểm quan trọng là:
Người bệnh thường không nhận ra niềm tin của mình là bất thường.
Ví dụ:
Khác với các rối loạn loạn thần nặng, nhiều người bị rối loạn hoang tưởng vẫn có thể:
Điều này khiến gia đình đôi khi khó nhận ra bệnh trong giai đoạn đầu.
Người bình thường đôi khi cũng có thể:
Tuy nhiên, hoang tưởng khác ở chỗ:
Ví dụ:
Một người quên để tiền ở đâu có thể nghi ngờ người khác lấy nhầm. Nhưng nếu họ liên tục khẳng định người thân đang âm mưu trộm cắp dù có bằng chứng rõ ràng ngược lại, điều đó có thể mang tính hoang tưởng.
Người cao tuổi là nhóm có nguy cơ cao hơn do nhiều yếu tố sinh học, thần kinh và tâm lý kết hợp.
Theo Merck Manual, rối loạn hoang tưởng ở người già có thể liên quan đến sa sút trí tuệ, rối loạn thần kinh hoặc các bệnh lý nội khoa ảnh hưởng đến não bộ.
1. Suy giảm nhận thức và trí nhớ
Người lớn tuổi suy giảm nhận thức và trí nhớ (Nguồn: Sưu tầm)
Khi trí nhớ giảm, người lớn tuổi có thể:
Để “lấp khoảng trống” của trí nhớ, não đôi khi hình thành các diễn giải sai lệch.
Ví dụ:
Theo National Institute on Aging, thay đổi nhận thức ở người già có thể đi kèm các triệu chứng nghi ngờ hoặc hoang tưởng.
2. Sa sút trí tuệ và Alzheimer
Đây là nguyên nhân rất quan trọng.
Theo Alzheimer’s Association, hoang tưởng và nghi ngờ là các triệu chứng thường gặp ở người mắc Alzheimer, đặc biệt ở giai đoạn trung bình và nặng.
Alzheimer (Nguồn: Sưu tầm)
Người bệnh có thể:
Điều này không xuất phát từ “cố ý” mà liên quan đến tổn thương não bộ.
3. Cô lập xã hội và cô đơn kéo dài
Nhiều người lớn tuổi:
Sự cô lập kéo dài có thể:
Theo World Health Organization, cô đơn và cô lập xã hội là yếu tố nguy cơ quan trọng đối với sức khỏe tâm thần ở người cao tuổi.
4. Suy giảm thị lực và thính lực
Khi người già:
họ có thể hiểu sai tình huống hoặc diễn giải lệch thông tin.
Ví dụ:
5. Bệnh lý thần kinh và nội khoa
Một số bệnh có thể liên quan đến triệu chứng hoang tưởng:
Ngoài ra, một số thuốc cũng có thể gây:
đặc biệt ở người cao tuổi nhạy cảm với tác dụng phụ thuốc.
1. Hoang tưởng bị hại
Đây là dạng phổ biến nhất.
Người bệnh tin rằng:
Theo Cleveland Clinic, hoang tưởng bị hại là dạng thường gặp nhất trong rối loạn hoang tưởng.
2. Hoang tưởng bị lấy cắp
Người bệnh liên tục cáo buộc:
Nhiều trường hợp thực tế liên quan đến suy giảm trí nhớ.
3. Hoang tưởng ghen tuông
Người bệnh tin rằng:
Dạng này có thể gây:
4. Hoang tưởng nghi bệnh
Người bệnh tin rằng:
Dù đã kiểm tra bình thường, họ vẫn tin chắc điều đó.
Câu trả lời là: có thể rất nguy hiểm nếu không được điều trị phù hợp.
1. Ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống
Người bệnh thường:
Điều này làm:
2. Gây xung đột gia đình
Hoang tưởng thường khiến:
Nhiều gia đình rơi vào trạng thái:
3. Nguy cơ bỏ sót bệnh lý thần kinh
Một số trường hợp hoang tưởng thực chất là dấu hiệu sớm của:
Nếu chỉ xem là “tính cách khó chịu tuổi già”, gia đình có thể bỏ lỡ thời điểm can thiệp sớm.
4. Nguy cơ hành vi nguy hiểm
Trong trường hợp nặng, người bệnh có thể:
Rối loạn hoang tưởng có thể rất nguy hiểm nếu không được điều trị phù hợp (Nguồn: Sưu tầm)
Theo National Health Service, hoang tưởng kéo dài có thể làm tăng nguy cơ kích động, căng thẳng và suy giảm chức năng xã hội.
Gia đình nên đưa người thân đi khám nếu xuất hiện:
Đặc biệt cần chú ý nếu người bệnh:
Việc thăm khám thường bao gồm gì?
Bác sĩ có thể:
Điều này giúp xác định:
Điều trị thường cần kết hợp:
Theo Mayo Clinic, điều trị có thể bao gồm thuốc chống loạn thần và liệu pháp tâm lý tùy từng trường hợp.
Ngoài ra:
cũng rất quan trọng.
Rối loạn hoang tưởng ở người lớn tuổi không đơn thuần là “khó tính tuổi già”. Đây có thể là dấu hiệu của rối loạn tâm thần hoặc bệnh lý thần kinh cần được đánh giá nghiêm túc.
Những điều quan trọng cần nhớ:
Quan trọng hơn hết, người bệnh cần được tiếp cận bằng sự thấu hiểu thay vì chỉ trích hay tranh cãi. Việc hỗ trợ đúng cách từ gia đình và chuyên gia có thể giúp cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống cho cả người bệnh lẫn người chăm sóc.
Liên hệ tư vấn bởi Phòng khám Tâm lý – Tâm thần Đức Tâm An:
Đặt lịch hẹn ngay hôm nay để được tư vấn và điều trị một cách toàn diện và khoa học!
Tài liệu tham khảo
Tư vấn chuyên môn bài viết: ThS.BSNT. Bùi Thanh Tùng – Phòng khám Đức Tâm An
Trong cuộc sống hiện đại, căng thẳng kéo dài đang trở thành vấn đề phổ biến. Nhiều người khi đối diện với áp lực công việc, sang chấn tâm lý hoặc cảm xúc tiêu cực thường tìm đến rượu, thuốc lá hoặc các chất kích thích như một cách “giải tỏa tạm thời”. Tuy nhiên, […]
Trong cuộc sống, ai cũng từng trải qua cảm giác lo lắng. Lo trước kỳ thi, hồi hộp khi phỏng vấn hay căng thẳng trước một biến cố quan trọng đều là phản ứng bình thường của con người. Tuy nhiên, khi lo âu kéo dài, xuất hiện quá mức và bắt đầu ảnh hưởng […]
Trong thực tế lâm sàng, một trong những rào cản lớn nhất khi điều trị trầm cảm không phải là thiếu phương pháp điều trị, mà là những hiểu lầm xoay quanh thuốc chống trầm cảm. Không ít người khi được kê thuốc thường có tâm lý lo sợ: “uống có bị lệ thuộc không?”, “có […]
Trong thực hành lâm sàng, một trong những tình huống rất thường gặp là người bệnh đến khám với cảm giác “tim đập nhanh”, “hồi hộp”, “khó thở” hoặc “cảm giác sắp ngất”. Điều đáng nói là những triệu chứng này có thể xuất phát từ hai nhóm nguyên nhân hoàn toàn khác nhau: tim mạch […]
