Trong cuộc sống hiện đại, căng thẳng kéo dài đang trở thành vấn đề phổ biến. Nhiều người khi đối diện với áp lực công việc, sang chấn tâm lý hoặc cảm xúc tiêu cực thường tìm đến rượu, thuốc lá hoặc các chất kích thích như một cách “giải tỏa tạm thời”. Tuy nhiên, điều này có thể tạo thành một vòng xoắn nguy hiểm giữa stress và lạm dụng chất.
Theo National Institute on Drug Abuse, stress kéo dài có liên quan chặt chẽ đến nguy cơ sử dụng và tái sử dụng chất kích thích.
Điều đáng nói là nhiều người không nhận ra rằng các biểu hiện như mất ngủ, dễ cáu gắt, lo âu kéo dài hoặc lệ thuộc vào rượu và thuốc lá có thể là dấu hiệu của một vấn đề sức khỏe tâm thần cần được can thiệp sớm.
Lạm dụng chất kích thích là tình trạng sử dụng các chất có tác động lên hệ thần kinh theo cách gây hại cho sức khỏe hoặc làm suy giảm khả năng kiểm soát hành vi.
Các chất thường gặp gồm:
Các chất kích thích thường gặp (Nguồn: Sưu tầm)
Theo Substance Abuse and Mental Health Services Administration, việc sử dụng chất trở thành vấn đề khi nó gây ảnh hưởng đến sức khỏe, công việc, học tập hoặc các mối quan hệ xã hội.
Không phải ai sử dụng chất kích thích cũng bị rối loạn sử dụng chất, nhưng khi việc sử dụng trở nên khó kiểm soát, tăng dần theo thời gian hoặc gây hậu quả rõ rệt, đó là dấu hiệu cần chú ý.
Rối loạn liên quan đến stress là nhóm rối loạn tâm thần xuất hiện sau khi cá nhân trải qua stress nghiêm trọng hoặc kéo dài.
Rối loạn liên quan đến stress (Nguồn: Sưu tầm)
Một số tình trạng phổ biến gồm:
Theo National Institute of Mental Health, PTSD có thể xuất hiện sau khi trải qua hoặc chứng kiến các sự kiện gây sang chấn như tai nạn, bạo lực, mất mát hoặc thiên tai.
Các triệu chứng thường gặp:
Mối liên hệ giữa hai tình trạng này là mối liên hệ hai chiều.
Nhiều người sử dụng rượu hoặc chất kích thích như một cách:
Tuy nhiên, hiệu quả này chỉ mang tính ngắn hạn.
Theo National Institute on Drug Abuse, stress mạn tính có thể làm thay đổi hệ thống phần thưởng và phản ứng stress của não, từ đó làm tăng nguy cơ nghiện chất.
Ngược lại, việc lạm dụng chất kích thích có thể:
Điều này tạo thành vòng xoắn: Stress → dùng chất → triệu chứng nặng hơn → tiếp tục dùng chất.
Theo nghiên cứu đăng trên National Center for Biotechnology Information, tỷ lệ rối loạn sử dụng chất ở người có PTSD cao hơn đáng kể so với dân số chung.
Một số dấu hiệu có thể gợi ý tình trạng stress đi kèm lạm dụng chất:
Ngoài ra, một số người có thể:
Mất ngủ kéo dài (Nguồn: Sưu tầm)
Đây là những dấu hiệu không nên xem nhẹ.
Stress kéo dài từ:
Theo American Psychological Association, stress mạn tính có liên quan đến nguy cơ cao hơn của lo âu, trầm cảm và lạm dụng chất.
Sang chấn tâm lý (Nguồn: Sưu tầm)
Các trải nghiệm như:
Những người thiếu sự hỗ trợ từ gia đình hoặc xã hội thường có nguy cơ cao hơn:
Stress kéo dài kết hợp với lạm dụng chất có thể làm:
Nguy cơ trầm cảm (Nguồn: Sưu tầm)
Theo Substance Abuse and Mental Health Services Administration, rối loạn sử dụng chất thường đi kèm với các rối loạn tâm thần khác như trầm cảm và lo âu.
Nguy cơ:
Lạm dụng chất và stress kéo dài có thể gây:
Nhiều người dần rơi vào trạng thái cô lập và kiệt sức tinh thần.
Điều trị hiệu quả thường cần tiếp cận toàn diện.
1. Đánh giá chuyên môn
Bác sĩ cần đánh giá:
2. Tâm lý trị liệu
Các liệu pháp như CBT có thể giúp:
3. Điều trị bằng thuốc (khi cần)
Một số trường hợp có thể cần thuốc để:
Điều trị bằng thuốc (khi cần) (Nguồn: Sưu tầm)
Việc dùng thuốc cần được theo dõi bởi bác sĩ chuyên khoa.
4. Hỗ trợ xã hội và phục hồi lối sống
Điều trị hiệu quả không chỉ là giảm triệu chứng mà còn giúp người bệnh:
Một số biện pháp quan trọng gồm:
Ngoài ra, học cách nhận diện stress từ sớm cũng rất quan trọng. Khi cơ thể bắt đầu xuất hiện:
Bạn nên tìm hỗ trợ chuyên môn nếu:
Thăm khám sớm với bác sĩ chuyên khoa tâm thần (Nguồn: Sưu tầm)
Việc thăm khám sớm giúp:
Lạm dụng chất kích thích và rối loạn liên quan đến stress là hai vấn đề có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Stress kéo dài có thể làm tăng nguy cơ sử dụng chất, trong khi việc lạm dụng chất lại khiến các triệu chứng tâm lý nặng hơn.
Điều quan trọng là:
Can thiệp sớm không chỉ giúp cải thiện sức khỏe tinh thần mà còn giúp bảo vệ các mối quan hệ, công việc và chất lượng cuộc sống lâu dài.
Tài liệu tham khảo
Tư vấn chuyên môn bài viết: ThS.BSNT. Bùi Thanh Tùng – Phòng khám Đức Tâm An
Trong cuộc sống, ai cũng từng trải qua cảm giác lo lắng. Lo trước kỳ thi, hồi hộp khi phỏng vấn hay căng thẳng trước một biến cố quan trọng đều là phản ứng bình thường của con người. Tuy nhiên, khi lo âu kéo dài, xuất hiện quá mức và bắt đầu ảnh hưởng […]
Trong thực tế lâm sàng, một trong những rào cản lớn nhất khi điều trị trầm cảm không phải là thiếu phương pháp điều trị, mà là những hiểu lầm xoay quanh thuốc chống trầm cảm. Không ít người khi được kê thuốc thường có tâm lý lo sợ: “uống có bị lệ thuộc không?”, “có […]
Trong thực hành lâm sàng, một trong những tình huống rất thường gặp là người bệnh đến khám với cảm giác “tim đập nhanh”, “hồi hộp”, “khó thở” hoặc “cảm giác sắp ngất”. Điều đáng nói là những triệu chứng này có thể xuất phát từ hai nhóm nguyên nhân hoàn toàn khác nhau: tim mạch […]
Trầm cảm không chỉ đơn thuần là một giai đoạn buồn bã hay mất động lực thoáng qua, mà là một rối loạn tâm thần nghiêm trọng có thể tác động sâu sắc đến suy nghĩ, cảm xúc và hành vi của người bệnh. Nhiều người có thể hồi phục sau đợt trầm cảm đầu […]
