Trong văn hóa Á Đông, Tết là dịp đoàn tụ, nghỉ ngơi và khép lại năm cũ để mở ra một năm mới với nhiều kế hoạch và dự định. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều người bước vào kỳ nghỉ này với mức độ căng thẳng gia tăng do áp lực công việc cuối năm, trách nhiệm gia đình, áp lực tài chính và kỳ vọng xã hội cùng dồn lại, tạo thành một khối stress chồng chất.
Kỳ nghỉ càng được lý tưởng hóa thì thất vọng và áp lực nội tâm càng dễ xuất hiện khi trải nghiệm bên trong không hòa hợp với mong đợi bên ngoài. Nếu tình trạng này kéo dài, nó có thể gây rối loạn giấc ngủ, làm nặng các rối loạn lo âu và thậm chí dẫn tới trầm cảm.
Cuối năm là thời điểm xuất hiện nhiều hạn chót, báo cáo, chốt hợp đồng, và yêu cầu hoàn thiện các chỉ tiêu. Khi thời hạn cùng chồng lên và không có khoảng nghỉ đủ để phục hồi, hệ thần kinh bị kích hoạt liên tục (tăng cortisol, tăng phản ứng giao cảm), dẫn đến mệt mỏi, khó tập trung, và giảm khả năng tự điều hòa cảm xúc. Nhiều nghiên cứu và khảo sát lớn cũng chỉ ra rằng dịp lễ, kỳ nghỉ thường đi kèm gia tăng mức độ stress, đặc biệt khi người lao động không thể hoàn thiện xong công việc trước kỳ nghỉ.
Khối lượng công việc cuối năm tăng cao (Nguồn: Sưu tầm)
Chuẩn bị Tết liên quan nhiều đầu việc: mua sắm, dọn dẹp, nấu nướng, sắp xếp lịch thăm hỏi, chăm lo người già và trẻ nhỏ. Khi một người phải kiêm nhiều vai (nhân viên/cấp quản lý ở công ty; con/cháu; cha/mẹ), họ dễ rơi vào trạng thái “ôm đồm” (role overload). Việc chuyển đổi liên tục giữa các vai trò mà không được nghỉ ngơi đủ làm giảm năng lực kiên nhẫn, tăng phản ứng kích thích quá mức với những mâu thuẫn trong các mối quan hệ dù chỉ là những chuyện nhỏ nhất.
Chi tiêu dịp Tết thường mang ý nghĩa văn hóa: biếu tặng, tiếp khách, lo lì xì, sắm sửa. Khi nguồn lực tài chính eo hẹp, stress không chỉ vì “thiếu tiền” mà do cảm giác “không thực hiện được vai trò” (provider role) – điều này làm tăng mức lo âu, mất ngủ và tâm trạng đi xuống. Khảo sát “Stress in America” của APA cho thấy tài chính là nguyên nhân hàng đầu gây stress trong dịp lễ ở nhiều nhóm tuổi.
Áp lực tài chính (Nguồn: Sưu tầm)
Xã hội và gia đình thường kỳ vọng Tết là thời gian vui vẻ, sum họp. Khi trải nghiệm nội tâm (mệt mỏi, buồn bã, chưa đạt mục tiêu cá nhân) không tương thích với khuôn mẫu xã hội, người ta dễ rơi vào tình trạng xung đột tâm trạng – tức là cảm thấy tội lỗi, xấu hổ, hoặc cố “gồng mình” để che giấu. Việc liên tục che giấu cảm xúc thật làm tăng gánh nặng tâm lý nền và có thể dẫn tới các rối loạn nghiêm trọng hơn nếu không được chăm sóc.
Nhiều người “nghỉ ngơi” nhưng ngủ không đủ hoặc ngủ lệch múi giờ (đi ngủ muộn, ăn uống không đều, rượu bia nhiều). Điều này gây rối loạn nhịp sinh học, giảm chất lượng phục hồi thần kinh và làm tăng mức độ stress tổng thể. Các khuyến cáo chỉ ra cần giữ lịch ngủ đều đặn và các biện pháp hồi phục để giảm tác hại của stress.
Stress tâm lý (Nguồn: Sưu tầm)
Stress có thể biểu hiện trên nhiều phương diện. Nhận diện sớm giúp can thiệp kịp thời.
Biểu hiện cảm xúc
Biểu hiện nhận thức
Biểu hiện cơ thể
Biểu hiện hành vi
Cần chú ý đặc biệt khi các triệu chứng kéo dài hơn hai tuần, gây suy giảm chức năng sinh hoạt, rối loạn giấc ngủ nặng hoặc xuất hiện ý nghĩ tự hại. Khi đó, cần tìm đánh giá chuyên môn từ bác sĩ tâm thần hoặc nhà tâm lý trị liệu.
Dưới đây là các chiến lược thiết thực, dựa trên bằng chứng lâm sàng và hướng dẫn quản lý stress từ các tổ chức y tế uy tín.
Lên kế hoạch chi tiết và ưu tiên hóa
Giữ khoảng nghỉ phục hồi có chủ ý
Giới hạn thông tin và tương tác gây stress
Chuẩn bị tài chính thực tế
Giao tiếp gia đình và chia sẻ kỳ vọng
Kỹ thuật đối phó tức thời
Gia đình có thể là nguồn lực bảo vệ mạnh mẽ nếu được quản lý tốt:
Việc thiết lập luật chơi trước khi họp mặt giúp giảm xung đột và tạo môi trường an toàn hơn cho người có tiền sử stress hoặc lo âu.
Dùng thuốc (Nguồn: Sưu tầm)
Việc bắt đầu sử dụng thuốc điều trị (SSRI, benzodiazepines ngắn hạn, hoặc các liệu pháp hỗ trợ khác) cần được cân nhắc và chỉ định bởi bác sĩ tâm thần sau thăm khám đầy đủ. Không khuyến nghị tự điều trị bằng thuốc không theo hướng dẫn chuyên môn.
Tết không phải là lúc ép bản thân đạt hình mẫu hoàn hảo. Mục tiêu thực tế và nhân bản hơn là giữ an toàn tinh thần, duy trì kết nối có ý nghĩa và cho phép bản thân phục hồi. Bằng việc lập kế hoạch, giao tiếp rõ ràng, chăm sóc giấc ngủ, dinh dưỡng và biết khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn, bạn có thể trải qua Tết nhẹ nhàng hơn và thực sự nạp năng lượng cho năm mới.
Đặt lịch hẹn ngay hôm nay để được tư vấn và điều trị một cách toàn diện và khoa học!
Tài liệu tham khảo:
Tư vấn chuyên môn bài viết: ThS.BSNT. Bùi Thanh Tùng – Phòng khám Đức Tâm An
Tết Nguyên đán trong văn hóa Á Đông thường được gắn với những hình ảnh tích cực như đoàn viên, sum họp, khởi đầu mới và hy vọng mới. Tuy nhiên, trong thực hành lâm sàng tâm lý và tâm thần, Tết lại là một trong những thời điểm ghi nhận sự gia tăng rõ […]
Các thang đo trắc nghiệm tâm lý là công cụ giúp sàng lọc, lượng hóa mức độ triệu chứng trầm cảm và theo dõi tiến triển điều trị. Tuy nhiên, kết quả thang đo chỉ mang tính tham khảo và cần được kết hợp với thăm khám lâm sàng để có đánh giá chính xác. […]
Test trắc nghiệm tâm lý ngày càng được sử dụng phổ biến trong khám và điều trị sức khỏe tinh thần. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ test tâm lý là gì, dùng để làm gì và khi nào thật sự cần thực hiện. Bài viết này giúp làm rõ vai trò của […]
Nhiều người gặp hồi hộp, khó thở, vã mồ hôi, chóng mặt hoặc rối loạn tiêu hóa và được gọi chung là rối loạn thần kinh thực vật. Các triệu chứng này lại rất thường gặp trong rối loạn lo âu nên dễ gây nhầm lẫn. Bài viết dưới đây giúp bạn phân biệt hai […]
