Rối loạn thần kinh thực vật có phải là rối loạn lo âu không?

Nhiều người gặp hồi hộp, khó thở, vã mồ hôi, chóng mặt hoặc rối loạn tiêu hóa và được gọi chung là rối loạn thần kinh thực vật. Các triệu chứng này lại rất thường gặp trong rối loạn lo âu nên dễ gây nhầm lẫn. Bài viết dưới đây giúp bạn phân biệt hai khái niệm, hiểu mối liên hệ giữa chúng và vì sao cần đánh giá cả yếu tố tâm lý lẫn yếu tố cơ thể để điều trị đúng hướng.

Rối loạn thần kinh thực vật và rối loạn lo âu không phải là một, nhưng chúng có mối liên hệ mật thiết và thường xuyên xuất hiện cùng nhau. Sự khác biệt và mối liên hệ giữa chúng được làm rõ qua các điểm sau.

Rối loạn thần kinh thực vật là gì?

Rối loạn thần kinh thực vật là tình trạng mất cân bằng hoặc rối loạn điều phối giữa hai nhánh của hệ thần kinh tự động, gồm hệ giao cảm và hệ đối giao cảm.

Rối loạn thần kinh thực vật

Tình trạng này không chỉ là vấn đề của các cơ quan ngoại vi mà có thể phản ánh sự mất kết nối hoặc phản ứng sai lệch của các trung tâm điều khiển cảm xúc trong não bộ đối với môi trường. Chẩn đoán và điều trị hiệu quả thường cần kết hợp can thiệp sinh học và điều chỉnh tâm lý để thiết lập lại sự cân bằng.

Bạn có thể xem thêm bài viết nền tảng về rối loạn thần kinh thực vật tại bài cũ của phòng khám.

Rối loạn lo âu là gì?

Rối loạn lo âu là nhóm rối loạn tâm thần được mô tả trong các bảng phân loại như DSM hoặc ICD, đặc trưng bởi sợ hãi và lo âu quá mức, gây đau khổ hoặc suy giảm đáng kể chức năng.

Rối loạn lo âu (Nguồn: Sưu tầm)

Rối loạn lo âu không chỉ là lo lắng thông thường mà là một tình trạng y khoa có cơ sở sinh học trong não bộ và cần can thiệp chuyên môn để phục hồi chức năng và chất lượng cuộc sống.

Xem thêm: Những điều cần biết về triệu chứng rối loạn thần kinh thực vật

Rối loạn thần kinh thực vật và rối loạn lo âu có giống nhau không?

Rối loạn thần kinh thực vật và rối loạn lo âu không giống nhau hoàn toàn, nhưng có quan hệ nhân quả và tương tác chặt chẽ. Rối loạn thần kinh thực vật thường là biểu hiện sinh lý cốt lõi của các rối loạn lo âu.

Sự khác biệt về bản chất

Rối loạn thần kinh thực vật là mất cân bằng sinh lý giữa hệ giao cảm và hệ đối giao cảm, ảnh hưởng đến chức năng tự động của cơ thể như nhịp tim, nhịp thở và tiêu hóa.

Rối loạn lo âu là nhóm bệnh lý tâm thần theo tiêu chuẩn chẩn đoán y khoa, đặc trưng bởi sợ hãi, lo lắng quá mức và hành vi né tránh.

Mối quan hệ nhân quả

Khi lo âu xuất hiện, não bộ có thể nhận diện mối đe dọa và kích hoạt hệ thống báo động thực vật, dẫn đến nhịp tim nhanh, vã mồ hôi, thở gấp và tăng huyết áp.

Trong cơn hoảng loạn có thể có bùng nổ hoạt động giao cảm. Trong rối loạn stress sau sang chấn, người bệnh có thể duy trì trạng thái tăng cảnh giác thực vật kéo dài.

Cơ sở thần kinh học chung

Vùng hạ đồi là trung tâm điều phối chính, kết nối nhận thức và cảm xúc với đầu ra của hệ thần kinh thực vật và nội tiết.

Hệ thống viền tham gia xử lý cảm xúc sợ hãi và lo âu và tác động đến cân bằng giữa hệ giao cảm và hệ đối giao cảm.

Mất cân bằng serotonin, norepinephrine và GABA có thể ảnh hưởng đồng thời đến cả ngưỡng lo âu và điều tiết nhịp tim, huyết áp.

Sự chồng lấp trong triệu chứng và chẩn đoán

Rối loạn thần kinh thực vật có thể mô phỏng bệnh lý thực thể như nhồi máu cơ tim hoặc hen suyễn, khiến người bệnh lo lắng hơn và tạo vòng lặp làm nặng triệu chứng.

Đo biến thiên nhịp tim có thể được sử dụng như một thước đo khách quan để đánh giá mức độ rối loạn điều hòa thần kinh thực vật ở người có rối loạn lo âu.

Tương đồng trong điều trị

Các phương pháp điều trị lo âu có thể giúp ổn định hệ thần kinh thực vật.

Thuốc SSRI có thể giảm lo âu và được ghi nhận giúp cải thiện một số chỉ số thần kinh thực vật.

Liệu pháp tâm lý và các kỹ thuật như thả lỏng, hít thở sâu và chánh niệm có thể giảm hoạt động hệ giao cảm và hỗ trợ thiết lập cân bằng.

Tóm lại, rối loạn thần kinh thực vật là phản ứng của cơ thể, còn rối loạn lo âu là căn nguyên tâm thần. Một người có thể rối loạn thần kinh thực vật do nhiều nguyên nhân, nhưng khi đi kèm sợ hãi và lo lắng quá mức, tình trạng này có thể là một phần quan trọng của rối loạn lo âu.

Vì sao rối loạn thần kinh thực vật thường bị nhầm với rối loạn lo âu?

Sự nhầm lẫn bắt nguồn từ việc hai tình trạng có liên hệ nhân quả sâu sắc và biểu hiện lâm sàng chồng lấp.

Rối loạn thần kinh thực vật thường bị nhầm với rối loạn lo âu (Nguồn: Sưu tầm)

Triệu chứng cơ thể rất giống nhau

Rối loạn thần kinh thực vật là thành phần sinh lý cốt lõi của lo âu, nên các biểu hiện có thể gần như trùng nhau.

Người bệnh có thể gặp nhịp tim nhanh, đánh trống ngực, tăng huyết áp kịch phát.

Có thể gặp thở gấp, cảm giác nghẹt thở hoặc đói khí.

Có thể gặp buồn nôn, khó chịu vùng bụng hoặc thay đổi nhu động ruột.

Có thể gặp vã mồ hôi, run rẩy, giãn đồng tử và các cơn nóng bừng.

Vì triệu chứng thể hiện ở cơ thể, người bệnh và đôi khi bác sĩ nội khoa có thể tập trung điều trị cơ quan ngoại vi mà bỏ qua yếu tố tâm lý.

Chồng lấp về cơ sở thần kinh học

Hai tình trạng có thể được điều khiển bởi các cấu trúc não bộ tương đồng như vùng hạ đồi, hệ thống viền và các trung tâm báo động liên quan đến phản ứng chiến đấu hoặc bỏ chạy.

Vòng lặp phản hồi tâm và thân

Lo âu kéo dài có thể làm cạn kiệt khả năng điều tiết của hệ thần kinh thực vật, khiến cơ thể duy trì trạng thái tăng cảnh giác.

Ngược lại, các triệu chứng như nhịp tim nhanh và khó thở lại mô phỏng bệnh nguy hiểm, khiến người bệnh hoảng sợ hơn và làm nặng lo âu.

Phản ứng tương đồng với điều trị

Hai tình trạng có thể cùng đáp ứng với các phương pháp tương tự, ví dụ SSRI hoặc liệu pháp nhận thức hành vi, làm mờ ranh giới nếu không đánh giá đầy đủ.

Như vậy, rối loạn thần kinh thực vật và rối loạn lo âu thường bị nhầm lẫn vì một bên là trải nghiệm tâm lý và một bên là phản ứng sinh lý tương ứng. Để chẩn đoán chính xác, cần đánh giá toàn diện cả trạng thái tâm thần lẫn các chỉ số chức năng cơ thể.

Rối loạn thần kinh thực vật không đồng nghĩa với rối loạn lo âu, nhưng hai tình trạng có liên hệ chặt chẽ và thường đi cùng nhau. Khi các triệu chứng cơ thể như hồi hộp, khó thở, vã mồ hôi, chóng mặt hoặc rối loạn tiêu hóa xuất hiện lặp lại, đặc biệt khi kèm lo lắng quá mức hoặc sợ hãi, bạn nên được đánh giá toàn diện để loại trừ nguyên nhân thực thể và xác định yếu tố tâm lý đi kèm. Việc điều trị hiệu quả thường cần tiếp cận đúng căn nguyên, thay vì chỉ xử lý triệu chứng đơn lẻ.

Nếu bạn đang băn khoăn mình bị rối loạn thần kinh thực vật hay rối loạn lo âu, hoặc đã điều trị nhiều nơi nhưng triệu chứng vẫn tái diễn, hãy liên hệ Phòng khám Tâm lý Tâm thần Đức Tâm An để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám, đánh giá và tư vấn hướng can thiệp phù hợp, an toàn và bảo mật.

Liên hệ tư vấn bởi Phòng khám Tâm lý – Tâm thần Đức Tâm An:

• Địa chỉ: Số 15, ngõ 156 Lê Trọng Tấn, phường Phương Liệt, TP. Hà Nội
• Hotline: 091.630.3383
• Website: https://phongkhamductaman.com/
• Fanpage: Phòng khám Tâm lý – Tâm thần Đức Tâm An
• TikTok: phongkhamductaman

Đặt lịch hẹn ngay hôm nay để được tư vấn và điều trị một cách toàn diện và khoa học!