Có nên dùng thuốc giảm stress không?

Thuốc giảm stress là cụm từ được nhiều người tìm kiếm khi căng thẳng kéo dài, mất ngủ hoặc lo âu ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Tuy nhiên, trong y khoa, việc sử dụng thuốc giảm stress không đơn thuần là uống thuốc để cảm thấy dễ chịu hơn, mà cần dựa trên đánh giá chuyên môn về mức độ stress, triệu chứng đi kèm và nguy cơ tiềm ẩn. Hiểu đúng bản chất của stress và vai trò thực sự của thuốc giảm stress giúp người bệnh tránh lạm dụng thuốc và lựa chọn hướng điều trị an toàn, hiệu quả.

Stress là do nguyên nhân gì?

Stress là phản ứng của cơ thể trước những tình huống đòi hỏi thích nghi. Theo Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ, stress xuất hiện khi yêu cầu của cuộc sống vượt quá khả năng đối phó của cá nhân.

Stress (Nguồn: Sưu tầm)

Trong thực tế, nguyên nhân stress thường được gặp ở 4 nhóm chính.

Thứ nhất là yếu tố tâm lý xã hội, ví dụ áp lực học tập, áp lực công việc, mâu thuẫn gia đình, biến cố tình cảm, thay đổi môi trường sống, khó khăn tài chính, hoặc trải nghiệm tổn thương tâm lý.

Thứ hai là yếu tố bệnh lý sinh lý, ví dụ bệnh mạn tính, rối loạn nội tiết, mất ngủ kéo dài và suy nhược cơ thể.

Thứ ba là yếu tố môi trường sống, ví dụ tiếng ồn liên tục, ô nhiễm, môi trường làm việc độc hại, thiếu không gian riêng tư.

Thứ tư là yếu tố tính cách và kỹ năng đối phó, thường gặp ở người có xu hướng cầu toàn, suy nghĩ tiêu cực, thiếu kỹ năng quản lý cảm xúc và dễ hoảng sợ.

Bạn có thể xem bản tóm lược chi tiết tại đây: https://phongkhamductaman.com/nhung-dau-hieu-cho-biet-ban-dang-bi-stress/

Triệu chứng thường gặp khi bị stress

Stress không chỉ là cảm giác mệt mỏi trong đầu. Triệu chứng có thể biểu hiện đồng thời ở cảm xúc, nhận thức, cơ thể và hành vi.

Về cảm xúc, người bệnh có thể dễ cáu gắt, lo âu, bồn chồn, buồn bã, quá tải cảm xúc và giảm động lực.

Về nhận thức, có thể xuất hiện khó tập trung và giảm trí nhớ.

Về thể chất, thường gặp đau đầu, đau mỏi vai gáy, rối loạn tiêu hóa, tim đập nhanh và rối loạn giấc ngủ.

Đau đầu (Nguồn: Sưu tầm)

Về hành vi, có thể ăn nhiều hơn hoặc bỏ ăn, tăng sử dụng rượu hoặc chất kích thích, tránh giao tiếp và thói quen ngủ thất thường.

Bạn có thể xem bài tóm lược và dấu hiệu nhận biết chi tiết tại đây: https://phongkhamductaman.com/nhung-dau-hieu-cho-biet-ban-dang-bi-stress/

Thuốc giảm stress gồm những loại nào?

Trong y khoa không có thuốc tên “thuốc giảm stress”. Trên thực tế, bác sĩ sử dụng các nhóm thuốc để điều trị những vấn đề liên quan đến stress như lo âu, mất ngủ, hoặc tình trạng căng thẳng kéo dài dẫn đến trầm cảm. Dưới đây là các nhóm thường gặp trong thực hành lâm sàng.

Nhóm thuốc giải lo âu

Benzodiazepines, ví dụ diazepam, lorazepam, clonazepam.
Tác dụng chính là giảm lo âu nhanh. Ưu điểm là hiệu quả sớm. Nhược điểm là nguy cơ lệ thuộc, nguy cơ nghiện và suy giảm trí nhớ. Hướng dẫn của NICE nhấn mạnh nhóm này chỉ nên dùng ngắn hạn trong vài ngày đến vài tuần.

Buspirone.
Thuốc không gây nghiện. Hiệu quả thường xuất hiện sau 2 đến 4 tuần. Có thể phù hợp với stress kèm rối loạn lo âu lan tỏa.

Nhóm thuốc chống trầm cảm dùng khi stress kéo dài

Nhóm này được cân nhắc khi stress dẫn đến lo âu mạn tính, trầm cảm mức độ nhẹ đến trung bình hoặc khó ngủ kéo dài.

SSRI, ví dụ escitalopram, sertraline, fluoxetine.
Đây thường là lựa chọn hàng đầu theo các hướng dẫn thực hành.

SNRI, ví dụ venlafaxine, duloxetine.
Có thể hữu ích khi stress đi kèm đau cơ hoặc đau thần kinh. Tác dụng thường đến chậm trong khoảng 2 đến 6 tuần và không gây nghiện.

Thuốc hỗ trợ giấc ngủ

Nhóm này được cân nhắc khi stress gây mất ngủ trầm trọng.

Z drugs, ví dụ zolpidem, zaleplon.
Thuốc giúp ngủ nhanh nhưng không điều trị nguyên nhân stress. Nguy cơ lệ thuộc tăng nếu dùng kéo dài.

Melatonin và ramelteon.
Nhìn chung ít tác dụng phụ hơn và có thể phù hợp khi stress làm rối loạn nhịp sinh học.

Một số hoạt chất bổ trợ không kê đơn

Những sản phẩm này không dùng để thay thế thuốc kê toa.

Magnesium có thể giúp giảm lo âu nhẹ ở một số trường hợp.

L theanine có tác dụng an thần nhẹ trong một số nghiên cứu quy mô nhỏ.

Lưu ý khi sử dụng thuốc giảm stress

Không tự ý dùng thuốc khi chưa được bác sĩ đánh giá

Theo khuyến cáo, thuốc chỉ đóng vai trò hỗ trợ. Thay đổi lối sống và trị liệu tâm lý mới là nền tảng bền vững.

Benzodiazepines không dùng lâu dài

Lý do là nguy cơ lệ thuộc, nguy cơ hội chứng cai và suy giảm trí nhớ.

Thuốc chống trầm cảm không có tác dụng ngay

Hiệu quả thường xuất hiện sau 2 đến 6 tuần. Ngừng thuốc đột ngột có thể gây hội chứng cai thuốc, đặc biệt với nhóm SSRI.

Thuốc ngủ chỉ dùng trong thời gian ngắn

Các khuyến cáo an toàn nhấn mạnh cần hạn chế dùng kéo dài.

Kết hợp thuốc và liệu pháp tâm lý có thể cho hiệu quả tốt hơn

Trong thực hành lâm sàng, kết hợp liệu pháp nhận thức hành vi và thuốc thường cho hiệu quả tốt hơn so với chỉ dùng thuốc trong các trường hợp phù hợp.

Khi nào cần đi khám sớm

Bạn nên đi khám sớm khi stress kéo dài hơn 1 tháng, khó ngủ nghiêm trọng, lo âu hoảng sợ, giảm tập trung rõ rệt, hoặc xuất hiện ý nghĩ tự làm hại bản thân.

Nên đi thăm khám sớm (Nguồn: Sưu tầm)

Thuốc giảm stress có thể mang lại lợi ích trong những trường hợp stress gây lo âu, mất ngủ hoặc trầm cảm và làm suy giảm rõ rệt chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, thuốc giảm stress chỉ nên được sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa, sau khi đã đánh giá đầy đủ nguyên nhân stress, mức độ triệu chứng và các nguy cơ liên quan. Việc tự ý mua và dùng thuốc giảm stress có thể dẫn đến lệ thuộc thuốc, tác dụng phụ và làm che lấp các vấn đề tâm lý cần được can thiệp đúng cách.

Nếu bạn đang cân nhắc sử dụng thuốc giảm stress hoặc đang gặp tình trạng stress kéo dài, lo âu, mất ngủ mà chưa biết nên bắt đầu từ đâu, hãy chủ động liên hệ Phòng khám Tâm lý Tâm thần Đức Tâm An. Tại đây, bạn sẽ được bác sĩ chuyên khoa thăm khám, đánh giá toàn diện và tư vấn hướng điều trị phù hợp, an toàn và cá nhân hóa, thay vì tự điều trị bằng thuốc giảm stress một cách rủi ro.

Tư vấn chuyên môn bài viết: ThS.BSNT. Bùi Thanh Tùng – Phòng khám Đức Tâm An